Με όπλο… το γέλιο!
Αθήνα, χειμώνας του 1940.
Ο πόλεμος στο μέτωπο γίνεται όλο και πιο σκληρός και το τσουχτερό κρύο δυσχεραίνει το έργο των στρατιωτών μας, ενώ ο λαός ζει μέσα στην αγωνία και υποφέρει από την πείνα.
Κι όμως! Στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων δύο πράγματα κυριαρχούν: οι εξελίξεις στο μέτωπο και η γελοιογραφία της ημέρας.
Από την αρχή της ιταλικής επίθεσης, οι Έλληνες αντιλαμβάνονταν ότι η μικρή τους χώρα δέχτηκε άδικη επίθεση από έναν ισχυρό γείτονα και οι γελοιογράφοι ζωγράφιζαν έναν υπερμεγέθη Μουσολίνι, που χτυπήθηκε στο μέτωπο από ένα μικρό τσολιά, κατ’ αναλογία της βιβλικής ιστορίας του Δαβίδ με τον Γολιάθ. Έδιναν έτσι το μήνυμα ότι με τη βοήθεια του Θεού η επικράτηση της μικρής Ελλάδας ήταν βέβαιη!
Ο Μουσολίνι, σύμφωνα με τον Νίκο Καστανάκη, αιφνιδιάζεται από την ισχυρή ελληνική αντίσταση, που παρουσιάζεται ως ένα χαλάζι από τσαρούχια.
Οι πρώτες γελοιογραφίες εμφανίζονται στις αρχές Νοεμβρίου, ενώ μετά τις διαδοχικές νίκες αυξάνονται θεαματικά.
Οι γελοιογράφοι της εποχής χρησιμοποίησαν το πενάκι τους ως όπλο! Συνόδευαν τα σκίτσα τους με εύστοχες λεζάντες και προσάρμοζαν στην επικαιρότητα φράσεις από αρχαιοελληνικά ρητά, λαικές παροιμίες, αινίγματα, αθλητικά δρώμενα, αναφορές στην αρχαία ελληνική μυθολογία, στην ιταλική κουλτούρα, στη φιλοσοφία και στην ιστορία.
Με έξυπνα σκίτσα και χιούμορ διακωμωδούσαν την αδυναμία των εχθρών. Με αυτόν τον τρόπο έδειχναν πως ακόμη και ένας ισχυρός αντίπαλος μπορεί να ηττηθεί, όταν απέναντί του βρίσκεται ένας λαός με θάρρος, πίστη και αποφασιστικότητα.
Οι γελοιογραφίες δεν πρόσφεραν μόνο γέλιο. Έλεγαν με μια εικόνα αυτό που πολλές φορές τα λόγια δεν μπορούσαν να πουν. Ανέβαζαν το ηθικό, έδιναν κουράγιο και θάρρος στους στρατιώτες και στον λαό. Δημιουργούσαν ένα κλίμα αισιοδοξίας και κρατούσαν ζωντανή την ελπίδα της νίκης.
Μάλιστα, κάποιες γελοιογραφίες τυπώθηκαν και σε μέγεθος κάρτας, και κυκλοφορούσαν με την έγκριση των Αρχών και έφταναν μέχρι τους στρατιώτες στο μέτωπο!
Καθαρό χιούμορ
Οι ελληνικές γελοιογραφίες του ’40 διακρίνονται από ένα εκλεπτυσμένο, ευφυές και καθαρό χιούμορ, που είχε ένα συγκεκριμένο σκοπό. Οι γελοιογράφοι, υπηρετώντας την τέχνη τους, πρόβαλλαν το ήθος του ελληνικού χιούμορ, που δεν είχε ούτε κακόβουλες διαθέσεις ούτε άσχημα υπονοούμενα. Αυθόρμητα, έτσι, υπηρετούσαν στον ψυχολογικό πόλεμο υπέρ της πατρίδας!
Σήμερα, κοιτάζοντας εκείνα τα σκίτσα, μπορούμε να αισθανθούμε το γενναίο φρόνημα του λαού μας, που δεν λύγισε μπροστά στη δύναμη του εχθρού, αλλά με τη βαθιά πίστη και την ελπίδα του στον Θεό, έβρισκε το κουράγιο να στέκεται ορθός και να χαμογελά ακόμη και στις δυσκολίες.
Διδασκόμαστε έτσι κι οι σημερινοί Έλληνες πως η δύναμη δεν βρίσκεται μόνο στα όπλα, αλλά και στην καρδιά και στη θέληση των ανθρώπων!
Συναθλητής
Περιοδικό «ΠΡΟΣ ΤΗ ΝΙΚΗ», Οκτώβριος 2026
